Simptomat e astmës shfaqen kur rrugët e frymëmarrjes reagojnë në mënyrë të tepruar dhe ngushtësohen përkohësisht — tipike janë mungesat e frymës në formë krizash, zhurma fishkëlluese gjatë frymëmarrjes, ndjenja e ngulfatjes në gjoks dhe kollë, veçanërisht natën ose gjatë përpjekjes fizike. Shpesh, irritues të caktuar si alergjenët, ajri i ftohtë, përpjekja fizike ose infeksionet shkaktojnë simptomat. Astma është e klasifikueshme mirë dhe me shoqërim mjekësor zakonisht mund të kontrollohet në atë mënyrë që të jetë e mundur një jetë normale. Çelësi qëndron në njohjen e shkaktarëve tuaj personalë.
Shkaqet e mundshme
Astma alergjike
Shpesh rrugët e frymëmarrjes reagojnë në mënyrë të tepruar ndaj alergjienëve si polenet, akarët e pluhurit shtëpiak ose qimet e kafshëve. Simptomat shfaqen atëherë në kontakt me shkaktarin ose sipas sezonit.
Irritues dhe infeksione
Ajri i ftohtë, tymi, erërat e forta ose infeksionet e rrugëve të frymëmarrjes mund të irritojnë bronket e ndjeshme dhe të shkaktojnë një krizë. Gjithashtu ajri i thatë i ngrohjes gjatë dimrit shpesh luan një rol.
Simptoma të varura nga përpjekja fizike
Te disa të prekur, mungesat e frymës dhe kolla shfaqen kryesisht gjatë përpjekjes fizike. Kjo nuk do të thotë që sporti duhet shmangur — me rregullim të mirë zakonisht mund të kombinohet mirë.
Hapat tipikë te mjeku
- 1Mjeku pyet për modelet, shkaktarët dhe shpeshtësinë e simptomave dhe dëgjon mushkëritë, ku zhurma fishkëlluese e frymëmarrjes shpesh shfaqet vetëm gjatë ngushtimit.
- 2Për konfirmim zakonisht bëhet një ekzaminim i funksionit të mushkërive, i cili e bën të matshëm ngushtimin e rrugëve të frymëmarrjes; në rast dyshimi për shkaktarë alergjikë, mund të shtohet një ekzaminim alergjie.
- 3Trajtimi synon të mbajë rrugët e frymëmarrjes të qeta dhe të parandalojë krizat. Së bashku me mjekun vendoset një plan individual dhe rishikohet rregullisht — shmangja e shkaktarëve dhe vëzhgimi i simptomave janë pjesë e rëndësishme e kësaj.
Çfarë mund të bëni vetë
- Mësoni të njohni shkaktarët tuaj personalë dhe shmangini ata sa më shumë që të jetë e mundur, për shembull tymin, pluhurin ose alergjenët e njohur.
- Kujdesuni për një mjedis me pak irritues: dhoma të ajrosura mirë, pak pluhur dhe heqja dorë nga tymi i duhanit lehtësojnë rrugët e frymëmarrjes.
- Qëndroni aktivë fizikisht në marrëveshje me mjekun — lëvizja e përshtatshme forcon frymëmarrjen, në vend që ta dëmtojë atë.
- Mbani nën vëzhgim simptomat tuaja dhe vini re në kohë nëse ato bëhen më të shpeshta ose më të forta, që ta diskutoni këtë me mjekun.
Kërkoni këshillë mjekësore nëse vëreni mungesë të përsëritur të frymës, ngulfatje në gjoks ose kollë fishkëlluese, nëse simptomat bëhen më të shpeshta ose ndërhyjnë në jetën tuaj të përditshme dhe në gjumë. Edhe nëse simptomat që ishin të rregulluara më parë rikthehen, është mirë që plani i trajtimit të rishikohet së bashku.
Pyetjet e shpeshta
- A mund të bëj sport me astmë?
- Në shumicën e rasteve po. Me rregullim të mirë mjekësor, lëvizja e rregullt jo vetëm që është e mundur, por edhe e dobishme. Një ngrohje e butë dhe shmangja e shkaktarëve të njohur ndihmojnë të zvogëlohen simptomat e varura nga përpjekja fizike.
- A zhduket astma?
- Kjo ndryshon. Te disa njerëz simptomat përmirësohen me kalimin e kohës, te të tjerë mbeten. Me një shoqërim të përshtatshëm, astma zakonisht mund të kontrollohet mirë dhe jetën e përditshme pothuajse nuk e kufizon.
- Si e kuptoj që astma ime po përkeqësohet?
- Shenjat paralajmëruese janë mungesat më të shpeshta ose më të forta të frymës, kollë natën, ndjenja në rritje e ngulfatjes ose që aktivitetet e zakonshme bëhen më të vështira. Nëse vëreni ndryshime të tilla, duhet ta rishikoni planin e trajtimit me mjekun.
Nuk jeni i sigurt nëse dhe te kush duhet të shkoni? Përshkruani simptomat tuaja — ne gjejmë ambulancën e përshtatshme në afërsinë tuaj.