Kur pesha ulet ndjeshëm pa dietë, pa më shumë lëvizje apo pa ndryshim të vetëdijshëm të ushqyerjes, flasim për humbje peshe të paqëllimshme. Luhatje të vogla janë normale, por një humbje e vazhdueshme disa kilogramësh brenda disa muajve duhet të ekzaminohet me qetësi. Zakonisht pas saj fshihet një shkak i kapshëm, i cili mund të identifikohet dhe të trajtohet.
Shkaqet e mundshme
Oreks i ulur
Oreksi i pakët, ngarkesa shpirtërore ose një gjendje shpirtërore e rënduar bëjnë që për një kohë më të gjatë të hahet më pak. Kjo është një shkak i shpeshtë dhe shpesh i trajtueshëm mirë.
Tretja dhe përthithja e lëndëve ushqyese
Vështirësitë në traktin gastrointestinal ose një përthithje e çrregulluar e lëndëve ushqyese mund të bëjnë që trupi të humbasë peshë pavarësisht se hahet.
Metabolizmi dhe hormonet
Hipertiroidizmi (mbifunksioni i tiroides) ose diabeti i shfaqur rishtazi mund të ndryshojnë konsumin e energjisë dhe të çojnë në humbje peshe. Shkaqe të tilla mund të kontrollohen mirë.
Sëmundje kronike
Inflamacionet afatgjata ose sëmundje të tjera kronike mund të shoqërohen me humbje peshe të padëshiruar dhe duhen vlerësuar nga mjeku.
Sëmundjet tumorale
Humbja e padëshiruar e peshës është një nga simptomat paralajmëruese jospecifike më të njohura të një sëmundjeje kancerogjene — ndër të tjera te tumoret e zorrës së trashë, stomakut, ezofagut, pankreasit, mushkërive dhe veshkave, si dhe te limfomat. Ajo shfaqet shpesh para se të vërehen dolemra të tjera dhe është arsyeja kryesore pse humbja e padëshiruar e peshës duhet vlerësuar nga mjeku.
Dhëmbët, gëlltitja dhe medikamentet
Dhimbjet në gojë, protezat që nuk rrinë mirë, vështirësitë në gëlltitje si dhe medikamentet që ndryshojnë oreksin ose shijen shkaktojnë humbje peshe të padëshiruar, veçanërisht te personat e moshuar.
Hapat tipikë te mjeku
- 1Mjekja pyet sa peshë është humbur në cilën periudhë kohore, si është oreksi, tretja dhe gjendja shpirtërore, dhe nëse ka ankesa të tjera.
- 2Një ekzaminim fizik dhe ekzaminime shtesë të synuara si një analizë gjaku ndihmojnë në kufizimin e shkaqeve të shpeshta.
- 3Në varësi të gjetjeve, vijojnë vlerësime të mëtejshme ose direkt trajtimi i shkakut të konstatuar — rruga varet nga ajo që del në pah.
Çfarë e bën më të mundshme një shkak serioz
- Me rritjen e moshës rritet gjasa e një shkaku të lidhur me tumorin.
- Duhani dhe konsumi i lartë i alkoolit për shumë vite rrisin rrezikun e disa llojeve të kancerit.
- Simptomat shoqëruese ndryshojnë vlerësimin: djersitja natën, ethet pa infeksion, vështirësitë në gëlltitje, kolli i vazhdueshëm, gjaku në jashtëqitje ose urinë, ndryshimi i zakoneve të jashtëqitjes ose dhimbjet e barkut të shfaqura rishtazi flasin për një vlerësim të synuar.
- Si rregull praktik, një humbje prej më shumë se pesë përqind e peshës trupore brenda gjashtë deri dymbëdhjetë muajve, pa ndryshim të qëllimshëm në ushqyerje ose lëvizje, konsiderohet e nevojshme për vlerësim.
Si vazhdon zakonisht procesi?
Nëse shkaku gjendet dhe është i trajtueshëm — për shembull hipertiroidizmi, diabeti i zbuluar rishtazi, celiakia ose një episod depresiv — pesha zakonisht stabilizohet nën trajtim. Nëse një vlerësim i parë mbetet pa shpjegim, pesha zakonisht ndiqet gjatë disa muajve dhe kërkimi zgjerohet nëse humbja vazhdon; kjo është një qasje e vetëdijshme dhe jo pritje nga pafuqia.
Çfarë mund të bëni vetë
- Mbani shënime të thjeshta për disa javë mbi peshën, oreksin dhe vaktet — kjo ndihmon mjeken në vlerësim.
- Bazohuni në vakte të rregullta dhe të pasura me lëndë ushqyese, edhe nëse oreksi është i ulët.
- Kujdesuni për lëngje të mjaftueshme dhe, aq sa është e mundur, për pak lëvizje për ruajtjen e muskulaturës.
- Merrni seriozisht një gjendje shpirtërore të rënduar, pasi ajo mund të ulë ndjeshëm oreksin.
Një vizitë te mjeku është e këshillueshme nëse ju humbisni peshë ndjeshëm në mënyrë të paqëllimshme gjatë javëve deri në muaj, pa e ndryshuar ushqyerjen apo lëvizjen tuaj. Mjekja e familjes është pikënisja e duhur e parë për të kontrolluar në mënyrë sistematike shkaqet e mundshme.
Pyetjet e shpeshta
- Nga sa humbje peshe duhet të shkoj te mjekja?
- Si rregull praktike vlen një humbje e paqëllimshme më shumë se rreth pesë për qind e peshës trupore brenda gjashtë deri dymbëdhjetë muajve si e denjë për ekzaminim. Në dyshim, një bisedë është gjithmonë e dobishme.
- Mund të fshihen edhe arsye shpirtërore pas saj?
- Po. Stresi i vazhdueshëm, shqetësimet ose një gjendje e pikëlluar mund të ulin ndjeshëm oreksinë dhe kështu të çojnë në humbje peshe. Prandaj edhe kjo bën pjesë në vlerësim.
- Cilat ekzaminime janë për t'u pritur?
- Të zakonshme janë një bisedë e detajuar, një ekzaminim fizik dhe zakonisht një analizë gjaku. Në varësi të rezultatit mund të vijojnë ekzaminime të mëtejshme të përqendruara.
Nuk jeni i sigurt nëse dhe te kush duhet të shkoni? Përshkruani simptomat tuaja — ne gjejmë ambulancën e përshtatshme në afërsinë tuaj.